Voorlichting Nederlands en Frans notariaat 17 november 2018

Verslag van de voorlichtingsbijeenkomst gehouden door het Nederlandse en Franse notariaat op 17 november 2018 in Le Thoronet.

Namens de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie hebben Mr Mireille Bosscher, kandidaat-notaris in Den Haag en gespecialiseerd in Frans recht, en Me Patrick Lotthé, notaris te Lille, gesproken over de wijzigingen in het huwelijksgoederenregime en het erfrecht.

Deel I: huwelijksgoederenregime, door Mr Mireille Bosscher

Huwelijken met internationale aspecten

Hiervan is sprake als de partners een verschillende nationaliteit hebben, het vermogen zich in meerdere landen bevindt, men verschillende verblijfplaatsen heeft en/of wanneer de nationaliteit en de verblijfplaats niet overeenstemmen.

In een dergelijk geval is van belang vast te stellen onder welk huwelijksgoederenregime men valt. Bepalend daarbij is de datum waarop het huwelijk gesloten is (de plaats van huwelijkssluiting is derhalve niet relevant).

Tot 1 januari 2018 gold in Nederland automatisch de gemeenschap van goederen als men ging huwen, tenzij men daarvan afweek bij huwelijksvoorwaarden.

Sinds 1 januari 2018 geldt in Nederland de beperkte gemeenschap van goederen als uitgangspunt, tenzij men voorafgaand aan het huwelijk huwelijksvoorwaarden heeft opgesteld. Dit is van toepassing op huwelijken gesloten ná 1 januari 2018.

De beperkte gemeenschap van goederen houdt in dat al hetgeen men voor het huwelijk aan privé-goederen bezat, privé blijft, en datgene wat men tijdens huwelijk verkrijgt gemeenschappelijk wordt, met uitzondering van schenkingen en erfenissen.

Frankrijk kent sinds jaar en dag een soortgelijk regime met enkele nuanceverschillen ten opzichte van de Nederlandse variant.

Europese Verordening Huwelijksvermogensrecht

Per 29 januari 2019 treedt de Europese Verordening Huwelijksvermogensrecht in werking, bedoeld om binnen Europa meer harmonie te genereren op dit terrein. Vanaf die datum zal het niet langer mogelijk zijn een partiële rechtskeuze op te stellen, bij velen bekend onder de term clause d’attribution (welk verblijvingsbeding de afwikkeling van een nalatenschap in feite overbodig maakte).

Homohuwelijk

Sinds 2001 bestaat in Nederland het homohuwelijk, in Frankrijk heeft men moeten wachten tot 2013 voor het zover was. Daarnaast bestaat de mogelijkheid van het afsluiten van een PACS, in vele opzichten te vergelijken met het Nederlandse samenlevingscontract.

Levenstestament

Het levenstestament is een zeer uitgebreide volmacht waarbij men een gevolmachtigde aanwijst die zaken kan afhandelen voor het geval men daar tijdens leven zelf niet toe in staat is (bijv. door langdurigeziekte, als u in coma bent geraakt of als u aan het dementeren bent).Bovendien wordt hierin veelal de wil omtrent levensbeëindiging bij gevorderde staat van dementie (waarin men deze keuze niet meer rechtsgeldig kan uitbrengen) vastgelegd. In Nederland gaat de volmacht direct in.

Frankrijk kent een equivalent, het mandat de protection future op te stellen via een notaris of als zelfgeschreven document). Deze volmacht treedt in pas werking nadat een arts heeft verklaard dat u niet meer zelf kunt handelen.

Als u in Frankrijk uw hoofdverblijf heeft, wordt aangeraden in Frankrijk een dergelijke volmacht op te stellen, simpelweg omdat een Nederlands levenstestament niet zonder meer wordt uitgevoerd in Frankrijk.

Vente en viager

Bij een dergelijke verkoop wordt een bouquet voldaan, een eerste aanbetaling die meestal niet meer dan hooguit 10% van de koopsom behelst. Het restant van de koopsom wordt in (maandelijkse) termijnen voldaan waarvan de uitbetaling stopt bij overlijden van de verkoper. Tijdens zijn verdere leven blijft de verkoper gebruik van de woning maken. Per saldo is dus sprake van een verkoop tegen vruchtgebruik en lijfrente.

In het kader van vermogensplanning kan hiervoor in Frankrijk worden gekozen om te voorkomen dat erfgenamen veel successierechten moeten voldoen bij overlijden doordat zij al tijdens leven van de verkoper eigenaar van de woning zijn worden.

Let hierbij op de Nederlandse ‘na-ijltermijn’ van tien jaar vanwege de fictiebepalingen in het Nederlandse erfrecht.

Deel II: Erfrecht, door notaris Me Patrick Lotthé

 Erfrecht

Met ingang van 17 augustus 2015 is de Europese Erfrechtverordening in werking getreden.

Niet langer is de ligging van het onroerend goed bepalend voor het toepasselijke erfrecht, maar de ‘gewone verblijfplaats’ van de overledene.

De omstandigheden van het leven ofwel het zwaartepunt van het sociale leven en economische belangen van de overledene bepalen waar diens ‘gewone verblijfplaats’ is.

Bij testament ken een rechtskeuze worden uitgebracht voor het recht van het land van de nationaliteit. Een rechtskeuze uitgebracht vóór 17 augustus 2015 blijft geldig.

Het uitgangspunt van het Franse erfrecht bij een echtpaar met kinderen, is als volgt. De langstlevende heeft de keuze tussen:

  • vruchtgebruik;
  • ¼ vol eigendom.

Ingeval van stiefkinderen is er geen sprake van een keuze en verkrijgt de langstlevende ¼ vol eigendom.

Indien men in Frankrijk woont en een rechtskeuze wil uitbrengen voor Nederlands erfrecht kan men dit doen op één van de volgende manieren:

  • een testament laten opstellen in Nederland, door een notaris;
  • een testament laten opstellen in Frankrijk, door een notaris; of tenslotte
  • middels een handgeschreven testament uit te schrijven in Frankrijk.

Fiscale aspecten

Tussen Frankrijk en Nederland bestaat geen belastingverdrag ter voorkoming van dubbele belasting op het gebied van successierechten en erfbelasting. Wel heeft Nederland eenzijdig een Besluit ter voorkoming van dubbele belasting opgesteld. Op basis hiervan mag voor de Nederlandse erfbelasting rekening worden gehouden met successierechten betaald in Frankrijk.

Dit Besluit is vooral van belang tijdens de zgn. ‘na-ijltermijn’ van tien jaar na emigratie, tijdens welke periode men nog altijd onder de Nederlandse schenk- en erfbelasting blijft vallen. Houdt deze termijn goed in de gaten!

Let wel, indien het overlijden zich afspeelt na 10 jaar na vertrek uit Nederland, speelt de Nederlandse erfbelasting geen rol meer.

Als het het zwaartepunt van het sociale leven en economische belangen van de overledene  zich in Frankrijk bevindt, zijn alle vermogensbestanddelen, zowel in Frankrijk als waar deze zich ook elders ter wereld bevinden, onderhevig aan Franse successierechten.

Als het het zwaartepunt van het sociale leven en economische belangen van de overledene  zich in Nederland  bevindt en deze een vakantiewoning in Frankrijk heeft, dan valt enkel de vererving van de Franse woning, en wellicht Franse banksaldi, onder de heffing van Franse successierechten.

Tarief Franse successierechten

Een echtgenoot / geregistreerd partner alsook een pacsé genieten een algehele vrijstelling voor de successierechten.

Kinderen hebben recht op een vrijstelling van 100.000 euro per kind.

Let wel, als bij schenking door een ouder een beroep wordt gedaan op de Franse schenkingsvrijstelling en deze ouder vervolgens binnen 15 jaar overlijdt, is niet opnieuw sprake van een vrijstelling van 100.000 euro.

Hoe verder een erfgenaam afstaat van de overledene qua familiegraad, hoe hoger het tarief voor de successierechten.

Voor samenwoners met een samenlevingscontract geldt een tarief van 60%.

Stiefkinderen gelden niet als kinderen.

Aangiftetermijn

Indien het overlijden plaatsvindt buiten Frankrijk, bedraagt de termijn voor het indienen van de aangifte en het voldoen van de successierechten 12 maanden.

Vindt het overlijden in Frankrijk plaats, dan bedraagt de termijn maar 6 maanden.

U kunt zelf de aangifte voor het recht van successie opstellen en indienen, de inschakeling van een Franse notaris is derhalve niet verplicht.

Het doen van aangifte voor het recht van successie betekent niet automatisch dat de gehele nalatenschap dient te worden afgewikkeld. Zo kan de wijziging van de tenaamstelling van de Franse woning worden uitgesteld tot kort voor het moment waarop de woning wordt verkocht.