Faire la bise!

Met vieze vuilniszak in de hand, kus ik mijn buurvrouw

Correspondent Peter Vermaas worstelt met het Franse zoenritueel. Hij is niet de enige die het te veel van het goede vindt.

Natuurlijk, Fransen zijn handtastelijker dan Nederlanders. Mensen die je niet of nauwelijks kent, leggen tijdens het praten gemakkelijk een hand op je schouder of pakken opeens je arm vast. Persoonlijk contact is belangrijk, ook in het zakelijk verkeer. Als je als correspondent een afspraak voor een interview wilt maken, dan kun je beter ergens in persoon verschijnen dan een e-mail sturen.

Dat went allemaal best. Maar zelfs na meerdere jaren in Parijs leidt, althans bij deze Nederlander, één aspect in de dagelijkse omgang met Fransen nog altijd tot hoofdbrekens, misverstanden of regelrechte afkeer. Faire la bise : het zoenen.

Net aangekomen keek ik nog vrolijk verbaasd naar de medewerkster van de telefoonwinkel die al haar collega’s ten overstaan van de klanten langs ging voor twee afscheidszoenen. Haar laatste werkdag? Nee hoor, het eind van haar shift, zei een verkoper. De volgende ochtend zou het ritueel zich herhalen. Inmiddels weet ik dat het bij de caissières van de supermarkt niet anders is. Die klefheid kost wat tijd, maar ik heb er weinig last van en in Frankrijk leer je geduldig te zijn.

Van de buren kreeg ik ter kennismaking een hand. Maar toen we elkaar na wat borrels beter hadden leren kennen, veranderde dat in twee zoenen. Prima. Probleem is alleen dat je na die zoenen nooit meer terug kunt naar de handdruk. Dat is onbeleefd. Een faux-pas is in het integratieproces snel gemaakt.

 

Het is dus zaak te onthouden met wie je op zoenbasis verkeert en met wie niet. Zelfs als je in je ochtendjas met een stinkende vuilniszak in de hand in het trappenhuis die ene buurvrouw tegen het lijf loopt, dan ontkom je er niet aan haar te zoenen. En die woordvoerster van oud-president Hollande die me ooit tot mijn schrik bij onze tweede ontmoeting twee zoenen gaf, zal ik in al haar toekomstige functies nu altijd op zelfde wijze moeten begroeten.

Buiten de steden wordt de handdruk vaak overgeslagen. Toen ik een paar jaar terug voor een reportage in de Limousin in een weiland met een groepje boeren stond te praten, kwam op zeker moment het halve dorp langs om de mannen te groeten. Routineuze zoenen van alle vrouwen en kinderen. Ze kenden elkaar. Mij niet, maar ik stond er toevallig ook. Me toodus.

Probleem is dat niet overal in Frankrijk de regels hetzelfde zijn. Het grootste deel van het land houdt het bij die twee zoenen, maar er zijn regio’s waar drie of vier zoenen de norm is. De website combiendebises.com bevestigt mijn bange vermoeden dat er ook een geografische cesuur bestaat aangaande de eerst te kussen wang: de linker grofweg onder de lijn Biarritz-Lyon-Straatsburg, de rechter wang in de rest van het land.

Niet een nuchtere noorderling, maar een Française zelf heeft nu een debat aangezwengeld over de bise op de werkvloer. In een brief aan de 73 gemeenteraadsleden van de intercommunalité (samenwerkende gemeenten) Saint-Marcellin Vercors Isère, nabij Grenoble, heeft de burgemeester van het nietige Morette laten weten dat ze geen tijd heeft om voorafgaand aan elke vergadering iedereen te zoenen. „Ik kan niet meer aan tientallen personen zoenen geven”, schrijft Aude Picard-Wolff (47). „Ik wil op tijd kunnen komen en hetzelfde doen als mannen met andere mannen doen: de hand schudden van alle vrouwen en alle mannen.

„Het ritueel van de bise drukt zwaar op me en stoort me”, zegt ze tegen Le Parisien . „Ik zou de kus willen voorbehouden aan mijn naasten, mijn intimi, mijn vrienden. Het is echter een systematisch gebaar geworden dat niets meer betekent.” En recent bovendien. Het systematisch zoenen buiten de privésfeer dateert volgens schrijver Frédéric Rouvillois, auteur van het Dictionnaire nostalgique de la politesse , van de jaren zeventig toen jongens en meisjes voor het eerst massaal gemengd naar de middelbare school gingen.

Picard-Wolff hoopt dat de huidige griepepidemie de Fransen tot inkeer brengt. Het risico van besmetting door de kleffe begroeting is groot, zegt ze . „Het wordt ondraaglijk. Om nog maar niet te spreken van de geuren van lotion.”

Uit NRC NEXT van 9 jan. 2018

Heb je ook een leuke anekdote of artikel dat te maken heeft met de Franse/Nederlandse gewoonten?
Stuur het naar Gré Beckand via webmaster@a-n-m.nl en laat anderen meegenieten.